2.2.1 Intake: Ethiek, professionaliteit & doelen stellen

Intake

Inhoudsopgave

Intake: Ethiek, doelen stellen en professionaliteit

Voordat je met potentiële cliënten aan de slag gaat, maak je eerst afspraken met jezelf. Je werkt namelijk met mensen die kwetsbaar kunnen zijn of zich in kwetsbare situaties bevinden. Daarom behandelen we eerst ethiek en professionele grenzen – een essentieel onderdeel dat je grondig moet begrijpen.

Vervolgens gaan we in op het stellen van doelen. Doelen zijn cruciaal in een samenwerking: ze geven richting aan het traject en vormen de professionele afspraak tussen jou en je cliënt. Maar hoe formuleer je een doel dat werkelijk waardevol is voor het proces?

 

We beantwoorden deze vraag en introduceren het Wens-Doel-Actie model, waarmee je meteen aan de slag kunt.

Ethiek en professionele grenzen voor Milo voedingscoaches

Als voedingscoach werk je intensief samen met cliënten rond persoonlijke en emotionele onderwerpen zoals gezondheid, voeding en welzijn. Deze samenwerking vereist een zorgvuldige omgang met ethiek en professionele grenzen om de effectiviteit van de coachingsrelatie en het vertrouwen van de cliënt te waarborgen. Tijdens de opleiding ontwikkel je een solide basis voor ethisch handelen en leer je hoe je professionele grenzen kunt stellen en bewaken. Neem de onderstaande punten door en sluit een mentaal akkoord met jezelf om deze te volgen.

1. Vertrouwelijkheid en privacy

Het respecteren van de privacy van de cliënt is een fundamenteel principe in coaching. Vertrouwelijkheid houdt in dat alle informatie die een cliënt deelt, zorgvuldig wordt bewaard en alleen met expliciete toestemming wordt gedeeld. Deze aanpak creëert een veilige omgeving waarin cliënten zich vrij voelen om zich open te stellen. Daarom is het essentieel om cliënten vanaf het begin duidelijk te informeren over hoe hun informatie wordt bewaard en onder welke voorwaarden deze mogelijk wordt gedeeld.

Praktijkvoorbeeld

Stel dat een cliënt persoonlijke zorgen deelt die invloed kunnen hebben op hun voedingspatroon. Deze informatie blijft vertrouwelijk tussen coach en cliënt. Alleen in specifieke gevallen, zoals een noodsituatie, kan deze informatie worden gedeeld – en dan uitsluitend met expliciete toestemming van de cliënt.

2. Autonomie respecteren

Autonomie betekent dat de cliënt de vrijheid heeft om eigen keuzes te maken. De rol van de coach is begeleiden en ondersteunen, nooit beslissingen afdwingen. Een coach moet cliënten aanmoedigen om zelf keuzes te maken over hun doelen en strategieën. Dit versterkt niet alleen hun motivatie, maar zorgt er ook voor dat zij zich eigenaar voelen van het proces.

Praktijkvoorbeeld

Als een cliënt overweegt om te beginnen met een strikt dieet dat mogelijk niet aansluit bij hun levensstijl, kan een coach – in plaats van direct “doe dit niet” te zeggen – de cliënt begeleiden bij het onderzoeken van de voor- en nadelen, en hen ondersteunen in het maken van een eigen, weloverwogen keuze.

3. Professionele grenzen bewaken

In een coachingsrelatie kunnen sterke banden ontstaan, maar het is essentieel om deze professioneel te houden. Coaches moeten zich bewust zijn van hun rol en het doel van de relatie, waarbij ze emotionele betrokkenheid zorgvuldig afwegen. Dit betekent dat je terughoudend moet zijn met het delen van persoonlijke informatie en moet voorkomen dat de relatie overgaat in een vriendschap. Door deze professionele grenzen te bewaken, blijft de coaching objectief en effectief.

Praktijkvoorbeeld

Stel dat een cliënt je uitnodigt voor een sociale activiteit buiten de sessies om. Hoewel dit goedbedoeld kan zijn, is het belangrijk om vriendelijk te bedanken en uit te leggen dat je graag de professionele coachingsrelatie wilt behouden om je volledig op hun doelen te kunnen richten.

4. Herkennen van beperkingen en doorverwijzen

Een professionele voedingscoach moet de grenzen van zijn of haar expertise herkennen en erkennen. Soms hebben cliënten hulp nodig die buiten het vakgebied van een voedingscoach valt, zoals bij psychische problematiek, medische aandoeningen of complexe voedingsstoornissen. In dergelijke gevallen is het cruciaal om de cliënt door te verwijzen naar de juiste specialist. Doorverwijzen toont professionaliteit, zorgt voor de veiligheid van de cliënt, en draagt bij aan het vertrouwen in het coachingsproces.

Praktijkvoorbeeld

Als een cliënt herhaaldelijk emotioneel eetgedrag vertoont dat mogelijk voortkomt uit diepere psychologische factoren, is het verstandig om een psycholoog in te schakelen. Als voedingscoach kun je met de cliënt bespreken waarom deze stap waardevol kan zijn en hen begeleiden in het proces van doorverwijzing.

5. Het belang van ethische beslissingen in complexe situaties

Als coach kun je te maken krijgen met ethische dilemma’s, zoals verzoeken voor extreme diëten om resultaten te versnellen of druk om persoonlijke informatie te delen. Bespreek deze situaties open en eerlijk, en laat je handelen altijd leiden door het belang van de cliënt en ethische richtlijnen. Door een sterke ethische basis te ontwikkelen, kun je als coach weloverwogen beslissingen nemen en trouw blijven aan de waarden van je beroep.

Praktijkvoorbeeld

Als een cliënt voor een evenement snel resultaat wil zien en vraagt om een crashdieet, legt de coach uit waarom zulke diëten ongezond zijn en stelt in plaats daarvan een realistisch, duurzaam plan voor. Ook onder druk van de cliënt blijft de coach trouw aan de ethische verplichting om de gezondheid voorop te stellen.

Conclusie

Het naleven van ethische principes en het bewaken van professionele grenzen vormen de basis voor een effectieve en duurzame coachingsrelatie. Door zorgvuldig om te gaan met vertrouwelijkheid, autonomie, professionele grenzen, doorverwijzing en ethische besluitvorming, creëren voedingscoaches een veilige en ondersteunende omgeving. Deze professionele aanpak helpt cliënten zich te concentreren op hun doelen en bevordert een vertrouwensband die essentieel is voor een succesvol coachingsproces. We adviseren om deze aspecten altijd te bespreken bij de start van een nieuwe coachingsrelatie, bijvoorbeeld tijdens het voorgesprek of de intake.

Doelen stellen: het uitvragen en vormgeven van doelstellingen

Veranderen is moeilijk, dynamisch en complex. Een duidelijke doelstelling is essentieel omdat het richting en focus geeft aan het proces van gedragsverandering. Als professional wil je bovendien helder afbakenen waar de samenwerking toe zal leiden en wie waarvoor verantwoordelijk is. Toch brengt het stellen van doelen ook risico’s met zich mee. Te strak geformuleerde doelen kunnen zwart-witdenken bevorderen, frustratie veroorzaken en de psychologische basisbehoeften van autonomie, competentie en verbinding ondermijnen.

 

Voor voeding- en leefstijlcoaches is het daarom cruciaal om doelen niet alleen helder te formuleren, maar deze ook te verbinden met motivatie, veranderingsbereidheid en psychologische basisbehoeften. Dit vraagt om een aanpak die verder reikt dan alleen SMART-doelen – de meest gebruikte methode van doelen stellen – en die aansluit bij de complexiteit van gedragsverandering.

Wat doelen belangrijk maakt

Doelen zijn niet alleen een hulpmiddel om focus te creëren, maar ook een belangrijke voorspeller van succes bij gedragsverandering. Onderzoek toont aan dat doelen stellen:

1. Motivatie verhoogt: Specifieke en uitdagende doelen versterken intrinsieke motivatie, zoals aangetoond in Locke en Latham’s Goal-setting theory (1990). Hun meta-analyse uit 2002 bevestigt dat doelen het meest effectief zijn wanneer ze uitdagend en specifiek zijn.
2. Progressie meetbaar maakt: Doelen bieden een helder kader om voortgang te beoordelen, wat essentieel is voor het behouden van motivatie (Latham, 2012).
3. Structuur biedt bij complex gedrag: Bij leefstijlveranderingen, die veel verschillende aspecten omvatten, zorgen doelen voor richting en houvast (Michie et al., 2011).

Een review van Epton et al. (2017) toonde aan dat specifieke doelen een significant positief effect hebben op gezondheidsgedrag, waaronder voedingskeuzes en beweging. Onderzoek laat verder zien dat doelgerichte interventies het meest effectief zijn bij gedragsverandering wanneer deze persoonlijk zijn afgestemd en verbonden zijn met intrinsieke motivatie (Ng et al., 2012).

SMART-doelen

SMART-doelen (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden) worden veel gebruikt in coaching en gedragsverandering. Deze methode biedt weliswaar structuur, maar kent zowel voordelen als belangrijke beperkingen.

 

Voordelen:

1. Helderheid en structuur: SMART-doelen maken vage intenties concreet, wat helpt om focus te behouden (Locke & Latham, 2002).
2. Haalbaarheid: Het accent op realistische doelen voorkomt overbelasting, wat essentieel is bij leefstijlveranderingen (Shilts et al., 2004).
3. Monitoren van voortgang: Door de meetbaarheid bieden SMART-doelen een duidelijk kader voor het evalueren van progressie.

Beperkingen:

1. Gebrek aan flexibiliteit: SMART-doelen houden onvoldoende rekening met de dynamische aard van gedragsverandering (Michie et al., 2011).
2. Te korte termijn: De nadruk ligt vaak op praktische, korte termijn-resultaten, terwijl gedragsverandering een langdurig proces is.
3. Geen aandacht voor motivatie: SMART-doelen richten zich op wat er moet gebeuren, maar niet op waarom. Dit kan de intrinsieke motivatie ondermijnen (Deci & Ryan, 2000).

Conclusie:

SMART-doelen werken goed voor eenvoudige, meetbare gedragingen zoals het volgen van een trainingsschema (Shilts et al., 2004). Voor complexe gedragsveranderingen op het gebied van voeding en leefstijl zijn echter methoden zoals WOOP en ACT geschikter, omdat deze rekening houden met motivatie en mogelijke obstakels (Oettingen et al., 2014).

Effectieve benaderingen: WOOP, Goal-setting theory en ACT

Hieronder bespreken we drie effectieve methodieken die SMART-doelen ontstijgen en beter aansluiten bij de complexiteit van gedragsverandering:

1. WOOP-methode (Wish, Outcome, Obstacle, Plan)
2. Goal-setting theory (Locke & Latham)
3. ACT-georiënteerd doelen stellen
   

WOOP-methode (Wish, Outcome, Obstacle, Plan)

De WOOP-methode (Oettingen, 2014) helpt gedragsverandering door positieve doelen te combineren met plannen om obstakels aan te pakken. Het richt zich dus niet alleen op wat iemand wil bereiken, maar ook op de obstakels en acties die nodig zijn om het doel te behalen.

 

Hoe werkt het?

De methode bestaat uit vier stappen:

1. Wish (wens): Wat wil je bereiken? Dit is het uiteindelijke doel.
2. Outcome (resultaat): Wat is het beste dat er kan gebeuren als je dit doel behaalt?
3. Obstacle (obstakel): Wat kan je tegenhouden?
4. Plan (plan): Wat ga je doen als je tegen deze obstakels aanloopt?

Waarom werkt het?

De kracht van WOOP ligt in de combinatie van positieve visualisatie en realistische obstakels. Een meta-analyse van Oettingen en Schwörer (2013) toont aan dat mentale contrastering – een kernonderdeel van de methode – effectief is voor het verhogen van doelgerichte actie en het overwinnen van obstakels. Onderzoek met RCT’s op het gebied van voeding en fysieke activiteit laat zien dat WOOP de kans op succesvolle gedragsverandering significant vergroot (Johannessen et al., 2020).

Goal-setting theory (Locke & Latham)

Goal-setting theory benadrukt dat doelen specifiek, uitdagend en motiverend moeten zijn. Deze theorie is gebaseerd op uitgebreide empirische studies en wordt veel gebruikt in motivatieonderzoek.

 

Hoe werkt het?

De theorie identificeert drie kernprincipes:

1. Specifiek en meetbaar: Doelen moeten concreet zijn, zoals “Ik wil 30 minuten wandelen, drie keer per week.”
2. Uitdagend maar haalbaar: Ambitieuze doelen verhogen motivatie, maar moeten binnen bereik liggen.
3. Betrokkenheid en feedback: Doelen werken beter als de persoon zich eraan verbonden voelt en feedback krijgt over de voortgang.

Waarom werkt het?

Meta-analyses (Locke & Latham, 2002) tonen aan dat uitdagende doelen effectiever zijn dan gemakkelijke of vage doelen. In de context van gezondheid en voeding blijkt dat specifieke doelen beter worden nageleefd dan algemene voornemens (Gollwitzer & Sheeran, 2006). Een RCT van Shilts et al. (2004) liet zien dat goal-setting bijdraagt aan duurzame veranderingen in voedingsgedrag.

ACT-georiënteerd doelen stellen

Acceptance and Commitment Therapy (ACT) verbindt doelen met persoonlijke waarden en leert mensen omgaan met obstakels. Dit maakt het een effectieve aanpak voor gedragsveranderingen in voeding en leefstijl.

 

Deze therapievorm richt zich op het ontwikkelen van psychologische flexibiliteit – een concept dat we in module 3 uitgebreid behandelen. Deze flexibiliteit is essentieel omdat het leven dynamisch is en je onvermijdelijk obstakels zult tegenkomen. Voor duurzame verandering bij cliënten is het ontwikkelen van flexibiliteit cruciaal. Je kunt hier al een goede basis voor leggen bij het bespreken van de doelen.

 

Het ACT-model, waarvan we een deel gebruiken om krachtige doelen te stellen en om te gaan met obstakels die we tegenkomen:

 

Hoe werkt het?

ACT richt zich op drie elementen:

1. Waardengericht: Waarom is dit doel belangrijk voor jou?
2. Acceptatie: Leer omgaan met obstakels en emoties zonder te stoppen.
3. Gecommitteerde actie: Focus op consistente stappen richting het doel.

Waarom werkt het?

Onderzoek toont aan dat doelen gekoppeld aan persoonlijke waarden duurzamer zijn. Een meta-analyse van Hayes et al. (2006) bevestigt dat ACT effectief is bij gedragsverandering, vooral bij complexe uitdagingen zoals gewichtsverlies en stressmanagement. RCT’s laten zien dat ACT-georiënteerde interventies de therapietrouw verbeteren en tot betere gezondheidsresultaten leiden (Forman et al., 2009).

Een onderbouwd doelgericht stappenplan

Voor het effectief formuleren van doelen kunnen coaches volgend stappenplan gebruiken.

1. Motivatie onderzoeken:
   ● Gebruik vragen zoals: “Wat wil je veranderen en waarom is dat belangrijk?”
   ● Maak gebruik van vragenlijsten zoals TSRQ of BPNS om motivatie en basisbehoeften te verkennen.
2. Doelen formuleren:
   ● Stel samen met de cliënt een specifiek en uitdagend doel op.
   ● Gebruik WOOP om obstakels en oplossingen te identificeren.
3. Psychologische basisbehoeften checken:
   ● Autonomie: “Voelt dit doel als jouw keuze?”
   ● Competentie: “Voel je je in staat om dit doel te bereiken?”
   ● Verbondenheid: “Wie kan je ondersteunen bij dit proces?”
4. Obstakels identificeren:
   ●  Bespreek mogelijke blokkades en oplossingen (bijvoorbeeld met ACT).
5. Concreet actieplan maken:
   ● Combineer laaghangend fruit (makkelijk haalbare acties) met hefboominterventies (grote impact).
6. Evalueren en bijstellen:
   ● Monitor voortgang, bespreek resultaten en stel doelen bij waar nodig.

Conclusie

Doelen stellen is een krachtig middel om gedragsverandering te ondersteunen, maar dit vereist een holistische aanpak die verder reikt dan SMART. Door het combineren van methodieken zoals WOOP, goal-setting theory en ACT kunnen coaches doelen formuleren die niet alleen haalbaar en uitdagend zijn, maar ook aansluiten bij de intrinsieke motivatie en behoeften van hun cliënten. Deze aanpak vergroot niet alleen de kans op succes, maar zorgt ook voor duurzamere en betekenisvollere gedragsverandering.

overzicht

Ethiek en professionele grenzen

• Respecteer de privacy van de cliënt

• Respecteer de autonomie van de cliënt

• Houd de relatie professioneel

• Ken en herken je professionele beperkingen en verwijs door waar nodig

• Laat ethische richtlijnen leiden

Doelen stellen

• Doelstellingen zijn belangrijk omdat ze context en richting geven aan de samenwerking en het traject.

• Doelen verhogen de motivatie, bieden structuur en maken progressie meetbaar.

SMART

• Specifiek Meetbaar Acceptabel Realistisch Tijdsgebonden

• De meest gebruikte vorm van doelen stellen waarmee je het gewenste doel heel helder kunt afkaderen.

• Voordelen:
  – Helderheid en structuur
  – Toetst de haalbaarheid
  – Biedt de mogelijkheid progressie te monitoren

• Nadelen:
  – Te rigide voor de complexiteit van gedragsverandering
  – Te veel gericht op de korte termijn
  – Geen aandacht voor motivatie

WOOP

• Wish
  Outcome
  Obstacles
  Plan

• De kracht van WOOP ligt in de combinatie van positieve visualisatie en realistische obstakels.

Goal-setting theory

• De leidende theorie rondom doelen stellen die voornamelijk gebruikt wordt rondom werk. Wij gebruiken de bewezen onderdelen voor het stellen van doelen voor voeding en leefstijl.

• Goal-setting theory benadrukt dat doelen specifiek, uitdagend en motiverend moeten zijn.

• Maak doelen:
  – Specifiek en meetbaar
  – Uitdagend maar haalbaar
  – Wees betrokken en geef gerichte feedback

ACT – methode

• Acceptance and Commitment Therapy (ACT) verbindt doelen met persoonlijke waarden en leert mensen omgaan met obstakels.

• Coachingstrajecten die zich richten op waarden, acceptatie en commitment werken uitermate goed voor de complexiteit van gedragsverandering.

• 3 kernelementen:
  – Richt je op de waarden van je cliënt
  – Leer cliënten omgaan met obstakels en emoties zonder te stoppen
  – Gecommitteerde acties: hoe klein de stap ook is, blijven vooruit bewegen

Bronnen

1. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68

2. Epton, T., Currie, S., & Armitage, C. J. (2017). Unique effects of setting goals on behavior change: Systematic review and meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 85(12), 1182–1198. https://doi.org/10.1037/ccp0000260

3. Forman, E. M., Butryn, M. L., Hoffman, K. L., & Herbert, J. D. (2009). An open trial of an acceptance-based behavioral intervention for weight loss. Cognitive and Behavioral Practice, 16(2), 223–235. https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2008.09.005

4. Gollwitzer, P. M., & Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta‐analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1

5. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2006). Acceptance and commitment therapy: An experiential approach to behavior change. Guilford Press.

6. Johannessen, K., Oettingen, G., & Mayer, D. (2020). Mental contrasting with implementation intentions (MCII): A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Psychology, 11, 450. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00450

7. Locke, E. A., & Latham, G. P. (1990). A theory of goal setting and task performance. Prentice Hall.

8. Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 57(9), 705–717. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705

9. Michie, S., van Stralen, M. M., & West, R. (2011). The behavior change wheel: A new method for characterizing and designing behavior change interventions. Implementation Science, 6(1), 42. https://doi.org/10.1186/1748-5908-6-42

10. Ng, J. Y. Y., Ntoumanis, N., Thøgersen-Ntoumani, C., Deci, E. L., Ryan, R. M., Duda, J. L., & Williams, G. C. (2012). Self-determination theory applied to health contexts: A meta-analysis. Perspectives on Psychological Science, 7(4), 325–340. https://doi.org/10.1177/1745691612447309

11. Oettingen, G. (2014). Rethinking positive thinking: Inside the new science of motivation. Current.

12. Oettingen, G., & Schwörer, B. (2013). Mindset theory of action phases and mental contrasting with implementation intentions. Social and Personality Psychology Compass, 7(8), 552–562. https://doi.org/10.1111/spc3.12037

13. Shilts, M. K., Horowitz, M., & Townsend, M. S. (2004). Goal setting as a strategy for dietary and physical activity behavior change: A review of the literature. American Journal of Health Promotion, 19(2), 81–93. https://doi.org/10.4278/0890-1171-19.2.81