5.2.3 Wat kun je doen als Milo Voedingscoach?

5.2.3 Wat kun je doen als Milo Voedingscoach?

Content zoeken

Milo Voedingscoach
Inhoudsopgave

De rol van voeding, hydratatie en suppletie

Een zwangerschap brengt unieke fysieke en mentale veranderingen met zich mee. Voor veel vrouwen is dit een periode waarin ze extra gemotiveerd zijn om gezonde keuzes te maken – ze voelen zich immers verantwoordelijk voor hun eigen gezondheid én die van hun baby. 

Het is tegelijk een kwetsbare tijd waarin goede begeleiding essentieel is. Als MILO voedingscoach speel je een belangrijke rol bij het ondersteunen van zwangere cliënten in het maken van verantwoorde voedingskeuzes en het ontwikkelen van een gebalanceerd eet- en leefpatroon.

Aandachtspunten

Bij het coachen van zwangere vrouwen zijn er een aantal belangrijke aandachtspunten waarmee je rekening moet houden.

Start met de basis

De meeste cliënten, ongeacht hun situatie, maken vooruitgang met de fundamentele vaardigheden en acties uit module 2. In de praktijk behalen cliënten die het meest consistent zijn met de basisprincipes de beste resultaten. Als ze meer geavanceerde strategieën toepassen, doen ze dat effectiever dan anderen – juist omdat hun basis zo sterk is.

 

Een zwangerschap is een ideaal moment om met de basisvaardigheden aan de slag te gaan. Zwangere vrouwen zijn vaak extra gemotiveerd om hun gedrag te veranderen en een gezonde leefstijl te implementeren omdat ze zich verantwoordelijk voelen voor een nieuw leven (Nawaz, 2000).

 

Pas bij zwangere cliënten wel altijd de specifieke richtlijnen en behoeften toe die bij zwangerschap horen. De informatie in dit hoofdstuk is leidend bij het coachen van zwangere vrouwen. Als informatie uit module 2 niet overeenkomt met dit hoofdstuk, volg dan de richtlijnen uit dit hoofdstuk. Hier komen namelijk alle relevante onderwerpen aan bod voor het coachen van een zwangere cliënt.

Ken je werkgebied

Ken je grenzen en verwijs door wanneer nodig. Als voedingscoach kun je algemene voedings- en leefstijladviezen geven voor een gezonde zwangerschap. Werk samen met andere zorgverleners – zoals verloskundigen, gynaecologen, massagetherapeuten en fysiotherapeuten – voor een integrale aanpak.

 

Wees tijdens de intake alert op red flags en verwijs cliënten met medische aandoeningen of een verhoogd risico op zwangerschapsgerelateerde complicaties (zoals zwangerschapsdiabetes of een hoge bloeddruk) door naar een arts of diëtist. Dit versterkt je positie als betrouwbare coach en zorgt ervoor dat de cliënt de best mogelijke en veilige begeleiding krijgt.

Waarborg de psychologische basisbehoeften

De universele basisbehoeften – autonomie, competentie en verbondenheid – vormen ook bij een zwangere cliënt het fundament voor motivatie, bereidheid tot verandering en welzijn. Zorg ervoor dat de cliënt zich gehoord en gesteund voelt, werkt aan wat voor haar belangrijk is, en hiervoor de juiste kennis en hulpmiddelen krijgt.

Prioriteiten

Hoewel de kernprincipes van coaching tijdens een zwangerschap hetzelfde blijven, liggen de prioriteiten op het gebied van voeding wel wat anders. Onderstaande piramide visualiseert de belangrijkste prioriteiten bij het coachen van zwangere vrouwen. De onderste laag vormt het fundament, de belangrijkste prioriteit, en de lagen erboven bouwen hierop voort. Deze structuur kan houvast bieden om cliënten stap voor stap te begeleiden.

 

Hieronder worden alle lagen besproken.


1. Suppletie | Schadelijke voedingsmiddelen

Tijdens de zwangerschap zijn bepaalde voedingsstoffen essentieel voor de gezondheid van moeder en kind. Omdat zwangere vrouwen sommige van deze stoffen onvoldoende binnenkrijgen via voeding, is suppletie noodzakelijk. Daarnaast moet de cliënt bepaalde voedingsmiddelen vermijden omdat deze schadelijk kunnen zijn voor de baby.

 

Aandachtspunten:

  1. Zorg ervoor dat je cliënt voldoende foliumzuur en vitamine D binnenkrijgt via suppletie.
  2. Bespreek de noodzaak van andere supplementen, zoals calcium (bij een zuivelvrij dieet), jodium (bij weinig of geen brood), omega-3 (bij geen visconsumptie) en B12 (bij een veganistisch eetpatroon). Overweeg suppletie als deze voedingsstoffen niet voldoende uit voeding worden gehaald.
  3. Help je cliënt bij het vermijden van schadelijke voedingsmiddelen. Gebruik hierbij eventueel de ZwangerHap-app als handige tool om te checken of een product veilig is.
  4. Acties als ‘vervang voedingsproduct x door voedingsproduct y’ of ‘neem dagelijks supplement x’ kunnen effectief zijn.
2. Energiebalans

Tijdens de zwangerschap verandert de energiebehoefte. Het is belangrijk dat de cliënt voldoende calorieën binnenkrijgt voor een gezonde gewichtstoename.

 

Aandachtspunten:

  1. Zwangere vrouwen hebben een licht verhoogde energiebehoefte, maar hoeven zeker niet “voor twee” te eten.
  2. Help cliënten hun honger- en verzadigingssignalen te herkennen en voorkom zowel overeten als onnodig restrictief eten.
  3. Bespreek realistische richtlijnen voor gewichtstoename, afgestemd op het startgewicht van de cliënt.
  4. Houd rekening met individuele verschillen in energiebehoefte, afhankelijk van activiteit en andere factoren.
  5. Acties als ‘eet langzaam’ en ‘eet elke 4-6 uur een gebalanceerde maaltijd’ kunnen helpen bij een betere regulatie van de eetlust en het verbeteren van de spijsvertering.
3. Macro- en micronutriënten

Naast energie is het tijdens de zwangerschap ook belangrijk om voldoende essentiële voedingsstoffen binnen te krijgen. De belangrijkste zijn al aan bod gekomen bij suppletie, nu is het tijd om de rest van de voeding te optimaliseren.

 

Aandachtspunten:

  1. Eiwitten: Stimuleer een inname van minstens 1,7 g/kg lichaamsgewicht, afhankelijk van activiteit en behoefte.
  2. Koolhydraten: Zorg voor een dagelijkse inname van minstens 175 gram, met een focus op vezelrijke en langzame koolhydraten.
  3. Vetten: Benadruk het belang van gezonde vetten, en in het bijzonder omega-3 (DHA), voor de ontwikkeling van de baby.
  4. Zorg ervoor dat je cliënt voldoende ijzer-, jodium-, calcium-, choline-, omega-3- en B12-rijke voeding binnenkrijgt en bespreek wanneer suppletie nodig is.
  5. Stimuleer voldoende inname van vezels en vocht om de spijsvertering en algemene gezondheid te ondersteunen.
  6. Acties als ‘eet bij elke maaltijd een eiwitbron van hoge kwaliteit‘, ‘maak slimme eetwissels‘, ‘eet bij 3 maaltijden per dag 1-2 porties complexe koolhydraten‘ en ‘neem dagelijks een x supplement‘ kunnen helpen om de samenstelling en de kwaliteit van het eetpatroon te optimaliseren.
4. Zwangerschapsklachten

Veel zwangere vrouwen hebben last van ongemakken zoals misselijkheid, brandend maagzuur en vermoeidheid. Met de juiste voedingskeuzes en aanpassingen in leefstijl kunnen deze klachten worden verlicht, waardoor de zwangerschap aangenamer wordt.

 

Aandachtspunten:

  1. Misselijkheid? Kleinere, frequente maaltijden (bijvoorbeeld van 3 naar 4), gember uit voeding, vitamine B6 (pyridoxaal-5-fosfaat, max. 25 mg/dag), het vermijden van voeding waar aversie tegen is, een adequate eiwitinname en het beperken van grote, sterk gekruide of vetrijke maaltijden kunnen helpen.
  2. Brandend maagzuur? Vermijd grote porties, sterk gekruide en vetrijke maaltijden en eet niet te kort voor het slapengaan.
  3. Obstipatie? Zorg voor een vezelrijk dieet en voldoende vochtinname.
  4. Vermoeidheid? Een stabiele bloedsuikerspiegel, voldoende slaap en een goede ijzerinname kunnen helpen.
  5. Vochtretentie? Voldoende hydratatie en regelmatige beweging kunnen klachten verminderen.
  6. Acties als ‘eet langzaam‘, ‘eet elke 4-6 uur een gebalanceerde maaltijd‘, ‘eet bij 3 maaltijden per dag 1-2 porties complexe koolhydraten‘, ‘stop minimaal 2 uur voor het slapengaan met eten en drinken‘ en ‘eet bij elke maaltijd een eiwitbron van hoge kwaliteit‘ kunnen helpen om zwangerschapsklachten te verminderen.
  7. Vermoed je een complicatie zoals extreme misselijkheid met aanhoudend braken, depressie, zwangerschapsdiabetes of hoge bloeddruk? Verwijs dan door naar een deskundige zoals een arts, verloskundige, gynaecoloog of diëtist.
5. Timing en frequentie van maaltijden

Het allerbelangrijkste is dat de zwangere vrouw aan het einde van de dag voldoende energie en voedingsstoffen binnenkrijgt. De timing en frequentie van maaltijden zijn minder belangrijk—zolang ze een aanpak kiest die voor haar werkt.

 

Een eetpatroon dat in het begin van de zwangerschap prettig voelde, zoals elke zes uur een gebalanceerde maaltijd, kan later verschuiven naar elke vier uur of zelfs vaker eten. Blijf flexibel en pas het patroon aan waar nodig, zolang de cliënt maar voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt op een manier die bij haar past.

Conclusie

Een gezonde zwangerschap vraagt om aandacht voor voeding, leefstijl en persoonlijke begeleiding. Als MILO voedingscoach help je zwangere cliënten bij het maken van praktische en verantwoorde keuzes die bijdragen aan hun gezondheid én die van hun baby. Door oog te hebben voor de individuele behoeften en grenzen van je cliënt, bied je ondersteuning die verder reikt dan alleen voeding.

 

Vertrouw op de kennis en principes die je in deze module hebt geleerd, speel flexibel in op veranderende situaties en werk samen met andere zorgverleners wanneer dat nodig is. Zo lever je een waardevolle bijdrage aan een gezonde en positieve ervaring tijdens deze bijzondere levensfase van je cliënt.

Jordi vat de stof samen en brengt het tot leven:

overzicht
Aandachtspunten

  • Start met de basis

  • Ken je werkgebied

  • Waarborg de psychologische basisbehoeften van de cliënt

Prioriteiten
  1. Suppletie / schadelijke voedingsmiddelen 
  2. Energiebalans
  3. Macro- en micronutriënten
  4. Zwangerschapsklachten
  5. Timing en frequentie van voeding
Bronnen
  1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) [Internet]. Ask ACOG: How much water should I drink during pregnancy?; c2024 [cited 2024 Feb 12].
  2. Angueira AR, Ludvik AE, Reddy TE, Wicksteed B, Lowe WL Jr, Layden BT. New insights into gestational glucose metabolism: lessons learned from 21st century approaches. Diabetes. 2015;64(2):327-334. doi:10.2337/db14-0877
  3. Artal R , Wiswell R , Romem Y , Dorey F . Pulmonary responses to exercise in pregnancy . Am J Obstet Gynecol 1986 ; 154 : 378 – 83 .
  4. Berghella V, Saccone G. Exercise in pregnancy!. Am J Obstet Gynecol. 2017;216(4):335-337. doi:10.1016/j.ajog.2017.01.023
  5. Bradley CS, Kennedy CM, Turcea AM, Rao SS, Nygaard IE..Constipation in pregnancy: prevalence, symptoms, and risk factors. Obstet Gynecol. 2007; 110(6):1351-7.
  6. Buckwalter, J.G., Buckwalter, D.K., Bluestein, B.W., & Stanczyk, F.Z. (2001). “Pregnancy and postpartum: changes in cognition and mood.” Progress in Brain Research, 133, 303–319. doi:10.1016/S0079-6123(01)33023-6
  7. Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Kinderen krijgen. Geraadpleegd op 9 april 2025, van https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/levensloop/kinderen-krijgen
  8. Chen T, Clark J, Riddles M, Mohadjer L, Fakhouri T. National Health and Nutrition Examination Survey, 2015−2018: Sample design and estimation procedures. National Center for Health Statistics. Vital Health Stat. 2020 2(184).
  9. Demmers MW, Niens M, van der Haar G, van der Zaag-Loonen HJ, Hoffmann JJ, Adriaansen HJ. Functional iron deficiency markers are absent during pregnancy despite evidence of low iron stores. Ann Clin Biochem 2019; 56(4): 450-456.
  10. De-Regil LM, Fernández-Gaxiola AC, Dowswell T, Peña-Rosas JP. Effects and safety of periconceptional folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(10):CD007950. Published 2010 Oct 6. doi:10.1002/14651858.CD007950.pub2
  11. European Food Safety Authority (EFSA) panel on Dietetic products, Nutrition and Allergies (NDA-panel). Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. European Food Safety Authority, 2006.
  12. Fejzo M, Rocha N, Cimino I, et al. GDF15 linked to maternal risk of nausea and vomiting during pregnancy. Nature. 2024;625(7996):760-767. doi:10.1038/s41586-023-06921-9
  13. Genuis SJ, Schwalfenberg GK. Time for an oil check: the role of essential omega-3 fatty acids in maternal and pediatric health. J Perinatol. 2006;26(6):359-365. doi:10.1038/sj.jp.7211519
  14. Gezondheidsraad. Naar een optimaal gebruik van foliumzuur. Den Haag: Gezondheidsraad, 2008; publicatienr. 2008/02.
  15. Gezondheidsraad. Naar een voldoende inname van vitamines en mineralen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2009; publicatienr. 2009/06.24
  16. Gezondheidsraad. Schadelijke effecten van stoffen en micro-organismen in de voeding tijdens de zwangerschap. Achtergronddocument bij Voedingsaanbevelingen voor zwangere vrouwen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2021; publicatienr. 2021/26-A5.
  17. Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor zwangere vrouwen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2021; publicatienr. 2021/27
  18. Glinoer D. The regulation of thyroid function in pregnancy: pathways of endocrine adaptation from physiology to pathology. Endocr Rev. 1997;18(3):404-433. doi:10.1210/edrv.18.3.0300
  19. Health Council of the Netherlands. Health effects of nutrient intake from supplements during pregnancy. Background document to Dietary recommendations for pregnant women. The Hague: Health Council of the Netherlands, 2021; publication no. 2021/26-A3e.
  20. Hoekzema, E., et al. (2016). “Pregnancy leads to long-lasting changes in human brain structure.” Nature Neuroscience, 20, 287–296. doi:10.1038/nn.4458
  21. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate. 2005. Washington, DC: The National Academies Press: 151–152. doi: 10.17226/10925
  22. Institute of Medicine, Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids. Washington (DC): National Academies Press; 2005.
  23. Institute of Medicine (US) and National Research Council (US) Committee to Reexamine IOM Pregnancy Weight Guidelines; Rasmussen KM, Yaktine AL, editors. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines. Washington (DC): National Academies Press (US); 2009. Summary. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK32799/
  24. Kapadia, M. Z., Park, C. K., Beyene, J., Giglia, L., Maxwell, C., & McDonald, S. D. (2015). Weight loss instead of weight gain within the guidelines in obese women during pregnancy: a systematic review and meta-analyses of maternal and infant outcomes. PloS one, 10(7), e0132650.
  25. Kominiarek MA, Rajan P. Nutrition Recommendations in Pregnancy and Lactation. Med Clin North Am. 2016;100(6):1199-1215. doi:10.1016/j.mcna.2016.06.004
  26. Ley SH, Hanley AJ, Retnakaran R, Sermer M, Zinman B, O’Connor DL. Effect of macronutrient intake during the second trimester on glucose metabolism later in pregnancy. Am J ClinNutr. 2011; 94(5):1232-40.
  27. Lockitch G. Clinical biochemistry of pregnancy. Crit Rev Clin Lab Sci. 1997;34(1):67-139. doi:10.3109/10408369709038216
  28. Looman M, Geelen A, Samlal RAK, Heijligenberg R, Klein Gunnewiek JMT, Balvers MGJ, et al. Changes in micronutrient intake and status, diet quality and glucose tolerance from preconception to the second trimester of pregnancy. Nutrients 2019; 11(2): 460.
  29. Marin-Jimenez N , Acosta-Manzano P , Borges-Cosic M , Baena-Garcia L , Coll-Risco I , Romero-Gallardo L , et al . Association of self-reported physical fitness with pain during pregnancy: The GESTAFIT Project . Scand J Med Sci Sports 2019 ; 29 : 1022 – 30 .
  30. Marshall NE, Abrams B, Barbour LA, et al. The importance of nutrition in pregnancy and lactation: lifelong consequences. Am J Obstet Gynecol. 2022;226(5):607-632. doi:10.1016/j.ajog.2021.12.035
  31. Meo SA, Hassain A. Metabolic Physiology in Pregnancy. J Pak Med Assoc. 2016;66(9 Suppl 1):S8-S10.
  32. Minig L , Trimble EL , Sarsotti C , Sebastiani MM , Spong CY . Building the evidence base for postoperative and postpartum advice . Obstet Gynecol 2009 ; 114 : 892 – 900
  33. Motil KJ, Davis TA, Montandon CM, Wong WW, Klein PD, Reeds PJ. Whole-body protein turnover in the fed state is reduced in response to dietary protein restriction in lactating women. Am J Clin Nutr. 1996;64(1):32-39. doi:10.1093/ajcn/64.1.32
  34. Mottola MF , Nagpal TF , Bgeginski R , Davenport MH , Poitra VJ . Is supine exercise associated with adverse maternal and fetal outcomes? A systematic review . Br J Sports Med 2019 ; 53 : 82 – 9 .
  35. Mudgil D, Barak S. Composition, properties and health benefits of indigestible carbohydrate polymers as dietary fiber: A review. Int J Biol Macromol. 2013; 61C:1-6.
  36. Mulyani E, Hardinsyah, Briawan D, Santoso B, Jus’at I. Effect of dehydration during pregnancy on birth weight and length in West Jakarta. J Nutr Sci. 2021. Aug 27;10:e70. doi: 10.1017/jns.2021.59 ; PMCID: PMC8411261.
  37. Nakamura A , van der Waerden J , Melchior M , Bolze C , El-Khoury F , Pryor L . Physical activity during pregnancy and postpartum depression: systematic review and meta-analysis . J Affect Disord 2019 ; 246 : 29 – 41 .
  38. Nawaz H , Adams ML , Katz DL . Physician-patient interactions regarding diet, exercise, and smoking . Prev Med 2000 ; 31 : 652 – 7 .
  39. Obeid R, Derbyshire E, Schön C. Association between Maternal Choline, Fetal Brain Development, and Child Neurocognition: Systematic Review and Meta-Analysis of Human Studies. Adv Nutr. 2022;13(6):2445-2457. doi:10.1093/advances/nmac082
  40. Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period: ACOG Committee Opinion, Number 804. Obstet Gynecol. 2020;135(4):e178-e188. doi:10.1097/AOG.0000000000003772
  41. Pauley AM, Rosinger AY, Savage JS, Conroy DE, Downs DS. Every sip counts: Understanding hydration behaviors and user-acceptability of digital tools to promote adequate intake during early and late pregnancy. PLOS Digit Health. 2024;3(5):e0000499. Published 2024 May 7. doi:10.1371/journal.pdig.0000499
  42. Pazos M, Sperling RS, Moran TM, Kraus TA. The influence of pregnancy on systemic immunity. Immunol Res. 2012;54(1-3):254-261. doi:10.1007/s12026-012-8303-9
  43. Price BB , Amini SB , Kappeler K . Exercise in pregnancy: effect on fitness and obstetric outcomes-a randomized trial . Med Sci Sports Exerc 2012 ; 44 : 2263 – 9 .
  44. Rasmussen B, Ennis M, Pencharz P, Ball R, Courtney-Martin G, Elango R. Protein requirements of healthy lactating women are higher than the current recommendations. Curr Dev Nutr. 2020;4(Suppl 2):1046. doi:10.1093/cdn/nzaa049_046.
  45. Rosinger AY. Biobehavioral variation in human water needs: How adaptations, early life environments, and the life course affect body water homeostasis. Am J Hum Biol. 2020;32(1):e23338. doi:10.1002/ajhb.23338
  46. Sharma, P., McKay, K., Rosenkrantz, T. S., & Hussain, N. (2004). Comparisons of mortality and pre-discharge respiratory outcomes in small-for-gestational-age and appropriate-for-gestational-age premature infants. BMC pediatrics, 4(1), 1-7.
  47. Soultanakis HN , Artal R , Wiswell RA . Prolonged exercise in pregnancy: glucose homeostasis, ventilatory and cardiovascular responses . Semin Perinatol 1996 ; 20 : 315 – 27 .
  48. Sperstad JB, Tennfjord MK, Hilde G, Ellström-Engh M, Bø K. Diastasis recti abdominis during pregnancy and 12 months after childbirth: prevalence, risk factors and report of lumbopelvic pain. Br J Sports Med. 2016;50(17):1092-1096. doi:10.1136/bjsports-2016-096065
  49. Stanger O. Physiology of folic acid in health and disease. Curr Drug Metab. 2002;3(2):211-223. doi:10.2174/1389200024605163
  50. Stephens TV, Payne M, Ball RO, Pencharz PB, Elango R. Protein requirements of healthy pregnant women during early and late gestation are higher than current recommendations. J Nutr. 2015;145(1):73-78. doi:10.3945/jn.114.198622
  51. Verberg MF, Gillott DJ, Al-Fardan N, Grudzinskas JG. Hyperemesis gravidarum, a literature review [published correction appears in Hum Reprod Update. 2007 Mar-Apr;13(2):207]. Hum Reprod Update. 2005;11(5):527-539. doi:10.1093/humupd/dmi021
  52. Voedingscentrum. (z.d.). Wat kan ik wel en niet eten tijdens mijn zwangerschap? Geraadpleegd op 9 april 2025, van https://www.voedingscentrum.nl/nl/zwanger-en-kind/zwanger/wat-kan-ik-wel-en-niet-eten-tijdens-mijn-zwangerschap-.aspx
  53. Vrijkotte T, de Rooij SR, Roseboom TJ, Twickler T. Maternal serum cortisol levels during pregnancy differ by fetal sex. Psychoneuroendocrinology. 2023;149:105999. doi:10.1016/j.psyneuen.2022.105999
  54. Wang SM , Dezinno P , Maranets I , Berman MR , Caldwell-Andrews AA , Kain ZN . Low back pain during pregnancy: prevalence, risk factors, and outcomes . Obstet Gynecol 2004 ; 104 ( 1 ): 65 – 70 .
  55. Wu, G., Bazer, F. W., Cudd, T. A., Meininger, C. J., & Spencer, T. E. (2004). Maternal nutrition and fetal development. The Journal of nutrition, 134(9), 2169-2172.
  56. Zeisel SH. The supply of choline is important for fetal progenitor cells. Semin Cell Dev Biol. 2011;22(6):624-628. doi:10.1016/j.semcdb.2011.06.002