Hoe haal je het maximale uit de opleiding?

Content zoeken

Leerproces

Inhoudsopgave

Het leerproces

In deze opleiding leer je principes uit de leerpsychologie om twee belangrijke redenen. Ten eerste is leren de weg naar duurzame verandering. Ervaringen uit het verleden vormen immers ons toekomstige gedrag.

Door nieuwe kennis en vaardigheden eigen te maken, ontwikkel je duurzamer gedrag. Ten tweede ligt er een uitdaging in het structureren van je leerervaringen, zodat de kennis daadwerkelijk beklijft en je deze effectief kunt toepassen in toekomstige situaties.

Je moet eerst zelf veranderen – en dus leren – voordat je impact kunt maken op het gedrag van je cliënten.

Praktisch gezien ziet dit er zo uit:

Wij zien studenten tijdens praktijklessen kennis reproduceren en aan het eind van de opleiding een examen afleggen. Dit is een vrij standaard proces. Maar wij kijken verder. Ons leerdoel is dat je de theoretische en praktische kennis uit deze opleiding over vijf jaar nog steeds toepast en gebruikt. Sterker nog: we verwachten dat je jezelf tegen die tijd verder hebt ontwikkeld. Maak van deze 5 maanden bij Milo Education een leerervaring die blijvende impact heeft op zowel jouw cliënten als je eigen ontwikkeling.
Het leerproces staat centraal in zowel jouw eigen ontwikkeling als die van je cliënten. Als coach kun je alleen duurzame gedragsverandering bereiken wanneer je cliënten daadwerkelijk iets leren. Mensen maken de beste kans op blijvende aanpassingen in voedingskeuzes en leefstijl wanneer ze nieuwe kennis en inzichten opdoen. Dit principe vormt een essentieel onderdeel van jouw ontwikkeling als coach.

De eerste stap is het begrijpen van het leerproces zelf, zodat je jouw cliënten effectief kunt begeleiden bij het opdoen van nieuwe kennis en ervaringen. Leren is een proces van informatie ontvangen, verwerken en opslaan. De basistheorie die je hier leert, gaat niet over voedingskeuzes, maar over hoe het brein leert en informatie verwerkt.

Wat leren is

Leren kun je definiëren als elk proces waarbij een ervaring op een bepaald moment leidt tot veranderingen in gedrag in de toekomst. Deze definitie benadrukt twee belangrijke elementen:

De ervaring zelf;
De manier waarop je de verkregen kennis uit die ervaring toepast.

Hoe verwerk je informatie?

Hier maak je kennis met een theorie die je zal helpen om leermomenten optimaal te benutten en de opgedane kennis effectief toe te passen. Deze informatieverwerkingstheorie vormt een fundament voor het begrijpen van gedragsverandering. Door deze theorie te vertalen naar praktische strategieën, ontwikkel je jezelf tot een betere student, professor, en coach.

Informatieverwerkingstheorie

De informatieverwerkingstheorie, ontwikkeld door Atkinson en Shiffrin in de jaren ’60, biedt inzicht in hoe we informatie ontvangen, verwerken, opslaan en ophalen. Hoewel het een vereenvoudigd model is, vormt het een waardevol uitgangspunt.

De theorie is gebaseerd op twee kernprincipes

We hebben een gelimiteerde mentale capaciteit om informatie te verwerken. Ons brein kan slechts een beperkte hoeveelheid informatie ontvangen, verwerken en opslaan, waarbij zowel externe als interne factoren deze capaciteit beïnvloeden.
Informatie verwerken gebeurt via drie opslagpunten:

Sensorisch geheugen – Hier wordt informatie van de zintuigen kort vastgehouden (0,5-3 seconden).
Werkgeheugen – Hier wordt informatie actief gebruikt en gekoppeld aan bestaande kennis.
Langetermijngeheugen – Hier wordt relevante informatie gecodeerd en langdurig opgeslagen.

Sensorisch geheugen

Het sensorisch geheugen vangt meer informatie op dan het werkgeheugen kan verwerken. Deze informatie wordt slechts kort vastgehouden (0,5-3 seconden) zonder bewuste verwerking. Dit mechanisme is essentieel voor ons overleven, omdat het ons in staat stelt direct op prikkels te reageren, zelfs zonder bewuste waarneming.

Werkgeheugen

Het werkgeheugen is de plek waar nieuwe informatie uit het sensorisch geheugen samenkomt met bekende informatie uit het langetermijngeheugen. Hier vindt actieve informatieverwerking plaats, maar wel met duidelijke beperkingen: het kan slechts 7-9 informatieblokken tegelijk verwerken en houdt deze maar 5-15 seconden vast.

Voorbeeld

Je cliënt loopt vast op het calorieën tracken

Stel, een cliënt geeft aan vast te lopen met het bijhouden van calorieën in een fitness-app. Je overweegt de volgende vragen:

Ga ik bekrachtigen wat wel goed gaat?
Neem ik druk weg door van interventie te veranderen
Ligt hier een frustratie in het leven van die client waardoor er nu geen ruimte is voor deze actie?
Wat doet dit met het zelfvertrouwen en de zelfeffectiviteit van mijn cliënt?
Welke woorden kies ik om de juiste snaar te raken?

Als coach is jouw taak om niet alleen informatie uit het werkgeheugen te gebruiken, maar ook relevante kennis uit het langetermijngeheugen op te halen en deze strategisch in te zetten. Dit helpt de cliënt om opnieuw vertrouwen te krijgen in het proces en gedrag duurzaam te veranderen. De manier waarop je nieuwe sensorische informatie verzamelt, waar je op focust en welke kennis je beschikbaar hebt vanuit het langetermijngeheugen heeft grote invloed op de impact die je kunt maken. Dat maakt leren een echte superkracht.

Langetermijngeheugen

Niet alle informatie komt in het langetermijngeheugen terecht; het brein filtert op basis van relevantie en belang. Coderen is het proces waarbij informatie van het kortetermijn- naar het langetermijngeheugen gaat. Omdat dit proces energie kost, richt het brein zich voornamelijk op informatie die direct relevant is of positieve feedback oplevert.

Voorbeeld

Auto rijden: moeilijk of makkelijk?

Tijdens je eerste rijles moet je veel nieuwe handelingen tegelijk onder de knie krijgen. Je hebt waarschijnlijk nog nooit gestuurd, gas gegeven of een groot, zwaar voertuig bestuurd. Daarnaast moet je rekening houden met andere weggebruikers en continu afstanden inschatten. Het schakelen vormt hierbij een extra uitdaging. Als dit alles plaatsvindt op een druk verkeerspunt in een onbekende stad, is de kans op succes klein. Je handelingssnelheid neemt dan sterk af. Om deze nieuwe vaardigheden te leren, moet je ze bewust stap voor stap doorlopen. Er is veel nieuwe informatie te verwerken voordat je vlot en automatisch kunt handelen.

Twee theorieën over effectief leren

Om effectief en efficiënt te leren en kennis duurzaam te verankeren, is het essentieel te begrijpen welke obstakels we kunnen tegenkomen en hoe we deze kunnen omzeilen voordat we aan het leerproces beginnen. Ook moeten we weten wat we kunnen verwachten tijdens dit proces. We verkennen verschillende theorieën en strategieën die je helpen om je leerproces te optimaliseren.

Cognitieve Belasting Theorie (Cognitive Load Theory)

De Cognitieve Belasting Theorie (CBT), ontwikkeld door John Sweller, beschrijft de werking en beperkingen van het werkgeheugen bij het verwerken van nieuwe informatie. Het werkgeheugen heeft zowel een beperkte capaciteit als duur, waardoor een overmaat aan complexe of irrelevante informatie het leerproces kan belemmeren.

CBT maakt onderscheid tussen drie typen cognitieve belasting:

Intrinsieke belasting	Dit is de belasting die onlosmakelijk verbonden is met de taak zelf. Hoe complexer de taak en hoe minder voorkennis iemand heeft, des te hoger wordt de intrinsieke belasting. Om effectief te leren moet de complexiteit van de taak daarom goed aansluiten bij het niveau van de lerende.
Extraneuze belasting	Dit verwijst naar overbodige informatie die het leerproces onnodig belemmert, zoals slecht opgezet lesmateriaal, afleidingen en irrelevante details. Het verminderen van deze extraneuze belasting maakt het leerproces efficiënter.
Germane belasting	Dit is de cognitieve belasting die actief bijdraagt aan het leerproces door informatie zo te organiseren en verwerken dat het de kennisstructuur versterkt. Deze vorm van belasting is juist wenselijk en moet worden aangemoedigd.

Een uitgebreid onderzoek van Van Merriënboer en Sweller (2005) toont aan hoe belangrijk cognitieve belasting is bij het ontwerpen van educatieve programma’s. Goed ontworpen instructies die onnodige belasting (extraneuze) verminderen en nuttige belasting (germane) optimaliseren, leiden tot aanzienlijk betere leerresultaten.

Voorbeeld

Optimalisatie van leren

Om effectief leren te faciliteren, moet de cognitieve belasting in balans worden gebracht. Onderzoek (Sweller, 1988) heeft enkele strategieën geïdentificeerd:

Segmentatie: Deel complexe informatie op in kleinere, beheersbare eenheden.
Vermijd redundantie: Minimaliseer irrelevante of herhaalde informatie in leermaterialen.
Gebruik visuele hulpmiddelen: Diagrammen en afbeeldingen kunnen tekstuele uitleg versterken, zolang ze goed aansluiten bij de inhoud.
Werk met scaffolding: Ondersteun lerenden door ze geleidelijk meer verantwoordelijkheid te geven wanneer hun kennis en vaardigheden toenemen.

Als coach vertaal je dit naar de praktijk door je cliënten te begeleiden met eenvoudige interventies die je doordacht en stapsgewijs aanbiedt. Ondersteun je aanpak met visueel aantrekkelijk materiaal zoals handouts, korte video’s of praktische apps.

Net zoals deze opleiding die je gaat volgen!

Dual Processing Theory

Leren is een continu proces waarin handelingen verschuiven van inspannend naar automatisch. Dit principe, uitgewerkt in de dual processing theory (Kahneman & Tversky, 2002), toont aan dat taken die eerst veel bewuste inspanning kosten, door herhaling en groeiende competentie steeds vloeiender en efficiënter worden.

Voorbeeld

Automatische piloot

Neem bijvoorbeeld iemand met jarenlange rijervaring die de route naar huis niet meer bewust waarneemt. Deze persoon kan over de dag nadenken of van muziek genieten, terwijl het brein automatisch handelt en gevaren in de gaten houdt. Als een voetganger plotseling oversteekt, remt het lichaam al voordat het bewuste denken wordt ingeschakeld.

De dual processing theory beschrijft twee manieren waarop mensen informatie verwerken:

Systeem 1: Snel, intuïtief en automatisch.
Systeem 2: Langzaam, analytisch en bewust.

Effectief leren vereist een balans tussen beide systemen. Automatische processen (Systeem 1) maken complex gedrag beheersbaar, terwijl bewuste processen (Systeem 2) nodig zijn voor het aanleren van nieuwe kennis en vaardigheden (Kahneman, 2011). In de coachingpraktijk betekent dit dat herhaling en reflectie essentieel zijn om kennis van Systeem 2 naar Systeem 1 te laten verschuiven. Hierdoor wordt gewenst gedrag natuurlijk en automatisch.

Leren in de praktijk

Retrieval Practice: Actief leren door herinneren

Een krachtige methode om kennis te verankeren is retrieval practice. Bij deze methode haal je actief eerder geleerde informatie uit je geheugen op. In plaats van passief te herlezen of te herbeluisteren, test je jezelf door vragen te beantwoorden, situaties opnieuw uit te leggen of te reflecteren zonder de oorspronkelijke informatie erbij te pakken.

Retrieval practice versterkt de verbindingen in je brein, waardoor je kennis later effectiever kunt toepassen. Wetenschappelijk onderzoek, waaronder een meta-analyse van Adesope, Trevisan en Sundararajan (2017), laat zien dat retrieval practice niet alleen het langetermijngeheugen verbetert, maar ook het vermogen vergroot om kennis in nieuwe situaties toe te passen. Deze aanpak werkt beter dan traditionele leermethoden zoals herhalen of samenvatten.

Retrieval practice werkt om de volgende drie redenen:

Actieve betrokkenheid vereist: Door jezelf te testen, gebruik je het werkgeheugen en verbind je nieuwe kennis met het langetermijngeheugen.
De vergeetcurve tegengaat: Strategisch informatie ophalen, voorkomt dat kennis wegzakt.
Transfer bevordert: Het vermogen om kennis in nieuwe situaties toe te passen wordt aanzienlijk verbeterd.

Toepassing in coaching

Retrieval practice biedt waardevolle inzichten voor zowel coaches als hun cliënten. Neem bijvoorbeeld een cliënt die moeite heeft met gezonde voedingskeuzes. Door regelmatig de gemaakte keuzes en strategieën te bespreken, kan de cliënt reflecteren op successen en verbeterpunten. Deze reflectie helpt bij het opnieuw toepassen van eerder geleerde strategieën en vergroot het vertrouwen in het proces.

Dit principe sluit naadloos aan bij het bredere proces van automatisering. Door handelingen vaak te herhalen met gerichte feedback, worden ze steeds vloeiender en meer automatisch. Wanneer je een basiscompetentie beheerst, kun je de complexiteit geleidelijk verhogen.

Voorbeeld

stapelen van kennis

Een bestuurder die vertrouwd is met een standaardauto kan daarna overstappen naar een bus, een raceauto of het rijden in bergachtig terrein. Dit proces van het stapelen van kennis toont hoe automatisering ruimte schept voor het aanleren van nieuwe vaardigheden en het aangaan van complexere uitdagingen.

https://vimeo.com/1042281297?share=copy

Acties om je leerproces te versterken

	Actie	Waarom
1. Creëer bewuste leerervaringen	Reflecteer na elke praktijkles of studieblok op wat je hebt geleerd. Stel jezelf vragen zoals: Wat heb ik vandaag ontdekt? Hoe kan ik dit toepassen in mijn werk als coach?	Dit helpt je om nieuwe kennis actief te koppelen aan praktijkervaringen, waardoor deze beter beklijft in het langetermijngeheugen.
2. Beperk cognitieve belasting	Breek complexe onderwerpen op in kleinere, overzichtelijke stappen. Bijvoorbeeld: begin met het leren van een theoretisch principe en pas dit daarna toe in een praktische oefening.	Door deze opdeling (segmentatie) verwerk je informatie in behapbare delen, wat het leerproces effectiever maakt (Cognitive Load Theory).
3. Gebruik retrieval practice	Test jezelf regelmatig door eerder geleerde kennis terug te halen, bijvoorbeeld door samenvattingen te maken zonder je aantekeningen erbij te pakken of door quizvragen te beantwoorden.	Retrieval practice versterkt de verbindingen in je brein, waardoor je kennis effectiever kunt gebruiken in toekomstige situaties.
4. Maak gebruik van visuele hulpmiddelen	Maak schema’s, visualiseer processen en gebruik diagrammen om complexe concepten inzichtelijk te maken.	Visuele hulpmiddelen stellen je werkgeheugen in staat om informatie efficiënter te verwerken en beter vast te houden.
5. Automatiseer basiskennis	Herhaal veelgebruikte technieken en theorieën totdat je ze moeiteloos beheerst. Bijvoorbeeld: leg een theorie uit aan een medestudent of oefen een coachingstechniek in een rollenspel.	Door automatisering komt er ruimte vrij in je denkvermogen (cognitieve capaciteit) voor complexere taken (Dual Processing Theory).
6. Minimaliseer afleidingen	Creëer een rustige leeromgeving en schrap onnodige informatie uit je studiemateriaal. Concentreer je op de essentie.	Door afleidende elementen (extraneuze belasting) te beperken, wordt je leerproces effectiever.
7. Combineer theorie en praktijk	Pas elke nieuwe theorie die je leert meteen toe in een praktische situatie. Bijvoorbeeld: bestudeer de informatieverwerkingstheorie en gebruik deze kennis om een concrete oefening voor een cliënt te ontwikkelen.	Door praktische toepassing begrijp je de stof beter en blijft de kennis langer hangen.
8. Gebruik scaffolding	Werk stapsgewijs toe naar zelfstandigheid. Begin met intensieve begeleiding bij een nieuwe taak en verminder deze geleidelijk naarmate je zelfvertrouwen groeit.	Dit voorkomt overbelasting tijdens het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden.
9. Reflecteer op je leerproces	Houd een leerlogboek bij waarin je vastlegt wat je hebt geleerd, welke uitdagingen je bent tegengekomen en hoe je deze hebt aangepakt.	Reflectie geeft je beter inzicht in wat wel en niet werkt, waardoor je je leermethode kunt verfijnen.
10. Bouw aan je langetermijngeheugen	Herhaal en organiseer je kennis systematisch. Gebruik hulpmiddelen zoals mindmaps en flashcards om informatie te structureren en actief op te halen.	Goed gestructureerde en regelmatig herhaalde informatie wordt beter opgeslagen in het langetermijngeheugen.
11. Focus op leren als duurzame verandering	Stel langetermijndoelen voor jezelf die verder reiken dan de opleiding, bijvoorbeeld hoe je de opgedane kennis over vijf jaar in je werk wilt toepassen.	Door je te richten op de lange termijn leer je met een duidelijk doel voor ogen, wat je motivatie verhoogt.

Door deze acties uit te voeren, optimaliseer je niet alleen je eigen leerproces, maar begrijp je ook beter hoe je deze principes kunt toepassen bij je cliënten. Zo wordt leren een krachtig hulpmiddel voor duurzame verandering.

We bieden je gerichte studietips om deze acties op strategische momenten in de opleiding uit te voeren. Hiermee voorkom je dat je stukken doelloos doorleest en ga je actief met de kennis aan de slag, waardoor deze tot leven komt.

Dit maakt het leerproces niet alleen leuker, maar ook effectiever.

overzicht

Leren

Een ervaring in het heden die gedrag in de toekomst beïnvloedt.
Dit effect wordt duurzaam als die ervaringen ertoe leiden dat we de kansen om kennis toe te passen herkennen en effectief kunnen benutten.

Informatie verwerkingstheorie

We hebben een gelimiteerde mentale capaciteit voor informatieverwerking.
Informatie gaat van sensorisch naar werkgeheugen en dan naar langetermijngeheugen.
Door oude kennis te combineren met nieuwe input kunnen we eerdere ervaringen toepassen.

Cognitieve Belasting Theorie

Beschrijft werkgeheugenverwerking en beperkingen.
Belasting verschilt per duur, hoeveelheid en complexiteit.
Verdeeld in intrinsieke, extraneuze en germane belasting.
Verbetert leereffect via segmentatie, redundantievermijding, visuele hulpmiddelen en scaffolding.

Dual Processing Theory

Leren verschuift van inspannend naar automatisch gedrag.
Systeem 1: Snel en intuïtief
Systeem 2: Bewust en analytisch
Deze systemen werken samen: Systeem 1 maakt gedrag automatisch, terwijl Systeem 2 nieuwe vaardigheden aanleert (Kahneman, 2011).

Retrieval Practice

Deze methode haalt actief eerder geleerde informatie uit je geheugen op
Actieve betrokkenheid: Door zelftesten verbind je nieuwe kennis met bestaande kennis
Tegen de vergeetcurve in: Regelmatig ophalen houdt kennis vers
Transfer: Verbetert toepassing van kennis in nieuwe situaties

Bronnen

Atkinson, R. C., & Shiffrin, R. M. (1968). Human memory: A proposed system and its control processes. Psychology of Learning and Motivation, 2, 89-195.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media.
Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257-285.
Van Merriënboer, J. J., & Kirschner, P. A. (2018). Ten steps to complex learning: A systematic approach to four-component instructional design. Routledge.
Van Merriënboer, J. J., & Sweller, J. (2005). Cognitive load theory and complex learning: Recent developments and future directions. Educational Psychology Review, 17(2), 147-177.
Adesope, O. O., Trevisan, D. A., & Sundararajan, N. (2017). Rethinking the use of tests: A meta-analysis of practice testing. Review of Educational Research, 87(3), 659-701.